Định giá ngân hàng và tài chính

Định giá ngân hàng: vốn chủ, ROE và chất lượng tài sản

Với ngân hàng, tiền gửi và nợ là đầu vào để tạo thu nhập lãi; interest expense không phải khoản tài trợ có thể cộng lại như doanh nghiệp công nghiệp. Tài sản sinh lãi, thanh khoản và vốn quy định gắn chặt nhau, nên định giá tập trung trực tiếp vào equity.

Mô hình kinh tế của ngân hàng

Formula

NIM = Thu nhập lãi thuần / Tài sản sinh lãi bình quân

Lợi nhuận được dựng qua:

Không dùng ngưỡng NIM hay nợ xấu chung cho mọi ngân hàng. Mix khách hàng, collateral, chính sách phân loại và chu kỳ khác nhau. Quan trọng là xu hướng, vintage và so sánh nhất quán.

Vì sao book value là neo nhưng không phải giá thanh lý

Formula

P/B = Market cap / Book equity thuộc cổ đông phổ thông

Book equity là vốn hấp thụ lỗ và nền tạo ROE. Tuy nhiên loan book không phải lúc nào cũng phản ánh ngay fair value; dự phòng, tài sản tái cơ cấu, accrued interest, trái phiếu, bất động sản bảo đảm và tài sản thuế có thể làm book “mềm”. Dùng tangible book khi goodwill/intangible lớn và phạm vi phù hợp.

Cầu nối ROE–P/B

Formula

Justified P/B = (ROE−g)/(R_e−g)

Công thức trạng thái ổn định cho thấy:

• ROE > cost of equity hỗ trợ P/B trên 1 nếu bền vững.
• ROE = cost of equity ngụ ý khoảng book value.
• ROE < cost of equity kéo P/B dưới 1.

Nhưng g không miễn phí:

Formula

g = ROE × Tỷ lệ giữ lại

Ngân hàng tăng tài sản cần thêm vốn. Nếu tăng tín dụng nhanh hơn khả năng tích lũy vốn, phải giảm payout, phát hành hoặc tăng leverage/risk. Dự báo tăng trưởng và capital ratio phải cùng mô hình.

Tách ROE chất lượng cao và thấp

ROE hiện tại phải được chuẩn hóa qua một chu kỳ tín dụng, không kéo năm dự phòng thấp vào terminal.

Chất lượng tài sản và funding

Đọc đồng thời:

• NPL hình thành mới, nợ tái cơ cấu và write-off.
• Coverage sau chất lượng tài sản bảo đảm.
• Credit cost so với tăng trưởng và vintage.
• Tập trung ngành, khách hàng, địa lý.
• Loan-to-deposit và funding wholesale.
• Tốc độ tăng/giảm tiền gửi, concentration và kỳ hạn.
• Gap duration/lãi suất giữa tài sản và nguồn vốn.

Yêu cầu vốn và phân loại nợ thay đổi theo pháp lý và từng loại tổ chức. Khi phân tích thực tế, dùng văn bản/ báo cáo công bố hiện hành thay vì thuộc lòng một tỷ lệ cố định.

Ba phương pháp equity valuation

P/B comparables

Đặt P/B cạnh ROE chuẩn hóa, tăng trưởng, vốn, asset quality và funding. Ngân hàng P/B thấp nhưng ROE thấp do credit cost cấu trúc không tự động rẻ.

Residual income

Formula

Equity value = Book_0 + Σ[(ROE_t−R_e) × Book_{t−1}]/(1+R_e)^t + TV

Residual income định giá phần lợi nhuận vượt cost of equity trên book, phù hợp khi cổ tức bị giới hạn bởi nhu cầu vốn.

Dividend discount / excess capital

Formula

Equity value = Σ Dividend_t/(1+R_e)^t + TV

Dividend phải sau khi giữ đủ vốn cho tăng trưởng và stress. Không lấy payout hiện tại nếu vốn chưa dư hoặc kế hoạch tăng tài sản cao.

Kịch bản ngân hàng

Mỗi kịch bản phải roll-forward book equity, capital buffer và cổ phiếu pha loãng.

Checklist định giá ngân hàng

1. Book/tangible book và lợi nhuận cùng phạm vi cổ đông?
2. ROE đã qua chu kỳ tín dụng?
3. Growth–retention–capital nhất quán?
4. NPL/coverage có xét write-off, tái cơ cấu và vintage?
5. Funding concentration và rate sensitivity?
6. P/B premium/discount được giải thích bằng excess ROE và risk?

Điểm cần nhớ

Ngân hàng được định giá trực tiếp trên equity vì nợ và tiền là nguyên liệu hoạt động. P/B chỉ có ý nghĩa cùng ROE chuẩn hóa, cost of equity, growth và chất lượng book. Dùng residual income hoặc dividend model với roll-forward vốn; stress NIM, credit cost, funding và dilution. Không áp tỷ lệ pháp lý hoặc ngưỡng chất lượng lỗi thời mà không kiểm tra nguồn hiện hành.