Phân tích kịch bản tốt–cơ sở–xấu

Phân tích kịch bản: từ driver đến phân phối giá trị

Một point estimate che các đường tương lai khác nhau. Scenario analysis không dự đoán chính xác; nó buộc nhà đầu tư mô tả quan hệ nhân quả, payoff và điều kiện khiến xác suất dịch chuyển.

Bước 1: chọn driver, không chọn cảm xúc

Chọn 3–5 biến giải thích phần lớn value và có thể quan sát:

Base không đơn giản là guidance; nó là đường có xác suất cao nhất theo bằng chứng hiện tại. Bear/bull phải là tương lai hợp lý, không phải tận thế và phép màu.

Bước 2: viết narrative nhân quả trước con số

Ví dụ nhà sản xuất:

Sau narrative mới gán revenue, margin, reinvestment, WACC và terminal. Điều này ngăn bear chỉ giảm growth trong khi mọi thứ khác giữ đẹp.

Bước 3: khóa tính nhất quán

• Revenue cao cần khách hàng/capacity/sales spend.
• Margin cao cần moat, mix hoặc utilization; competition có phản ứng.
• Growth cao cần CapEx/NWC/retention.
• Downside có thể tăng cost of debt, dilution và tax loss.
• Terminal state phải hợp với con đường trước đó.

Bước 4: định giá từng kịch bản

Ví dụ giả định:

Con số value phải đến từ mô hình đầy đủ, kể cả EV–equity bridge và dilution. Với binary event, có thể thêm failure/tail case thay vì ép vào bear thông thường.

Bước 5: xác suất và expected value

Formula

Expected value = Σ(P_i × Value_i), với ΣP_i = 100%

Nếu bear/base/bull có xác suất 30%/50%/20%:

Formula

EV = 30%×22.000 + 50%×38.000 + 20%×58.000 = 37.200 đồng

37.200 không phải target chính xác. Nó là tâm phân phối theo xác suất chủ quan. Hãy stress 20/60/20, 40/40/20 hoặc tăng tail probability. Nếu quyết định đảo chỉ vì 5 điểm phần trăm, conviction thấp hơn vẻ ngoài.

Bước 6: đọc phân phối, không chỉ expected value

Giả sử giá thị trường 34.000:

• Upside tới expected value khoảng 9,4%.
• Bear downside khoảng 35,3%.
• Bull upside khoảng 70,6%.

Expected upside dương không tự động hấp dẫn nếu downside lớn, thanh khoản kém hoặc các vị thế khác cùng chịu một macro shock. So với opportunity cost và risk budget cá nhân.

Cập nhật xác suất bằng trigger

Đặt trigger trước kết quả giảm hindsight bias. Phân biệt dữ liệu leading với price move; cổ phiếu tăng không tự chứng minh bull case.

Checklist scenario

1. Driver có material, uncertain và observable?
2. Narrative có trước spreadsheet?
3. Các biến trong từng case có quan hệ nhân quả?
4. Bear có stress balance sheet/dilution?
5. Bull có trả chi phí tăng trưởng?
6. Xác suất có base rate và sensitivity?
7. Quyết định chịu được bear/tail case?

Điểm cần nhớ

Scenario analysis xây một phân phối giá trị từ các tương lai có quan hệ nhân quả. Chọn driver, viết narrative, khóa revenue–margin–reinvestment–risk rồi mới tính value. Expected value hữu ích nhưng phải đọc cùng downside, tail risk và độ nhạy xác suất. Trigger quan sát được giúp cập nhật xác suất mà không bị thị giá dẫn dắt.