Năm nhóm chỉ số cốt lõi

Năm nhóm tỷ lệ tài chính

Năm nhóm tỷ lệ không phải năm chiếc hộp độc lập. Chúng giống một bảng điều khiển: sinh lời và hiệu quả mô tả động cơ kinh tế, thanh khoản và đòn bẩy cho biết sức chịu đựng, còn định giá cho biết thị trường đang yêu cầu ta trả bao nhiêu cho toàn bộ hệ thống đó.

Bản đồ nhanh

1. Định giá: giá có hợp lý với kỳ vọng?

Tỷ lệ định giá nối giá thị trường với một thước đo kinh tế. Chúng không cho biết doanh nghiệp “tốt”; chúng cho biết thị trường đang trả bao nhiêu cho lợi nhuận, tài sản, doanh thu hoặc dòng tiền.

2. Sinh lời: doanh nghiệp giữ lại được bao nhiêu?

Nhóm sinh lời nhìn hai tầng:

• Biên: mỗi 100 đồng doanh thu còn bao nhiêu ở tầng gộp, hoạt động, ròng và tiền.
• Suất sinh lời trên vốn: doanh nghiệp tạo bao nhiêu lợi nhuận trên tài sản, vốn chủ hoặc vốn đầu tư.

Formula

ROE = LNST phù hợp / Vốn chủ bình quân

Formula

ROIC = NOPAT / Vốn đầu tư bình quân

Biên cao không tự động là tốt hơn nếu phải dùng quá nhiều tài sản. Ngược lại, mô hình bán lẻ biên mỏng nhưng quay vốn nhanh có thể tạo ROIC hấp dẫn. Với ngân hàng, dùng các thước đo chuyên ngành như NIM, chi phí tín dụng, ROA/ROE và chất lượng tài sản thay vì áp nguyên xi EBITDA.

3. Thanh khoản: tiền có đến trước hóa đơn?

Thanh khoản là khả năng đáp ứng nghĩa vụ gần hạn, không chỉ là phép chia cuối kỳ.

Formula

Current ratio = Tài sản ngắn hạn / Nợ ngắn hạn

Formula

Quick ratio = (Tiền + Đầu tư ngắn hạn thanh khoản + Phải thu phù hợp) / Nợ ngắn hạn

Phải đọc chất lượng thành phần:

• Tiền có bị hạn chế hoặc nằm ở công ty con khó chuyển không?
• Phải thu bao nhiêu ngày, tập trung vào khách nào, đã quá hạn chưa?
• Tồn kho có bán được gần giá ghi sổ không?
• Nợ ngắn hạn gồm khoản nào có thể quay vòng và khoản nào phải trả cứng?
• Dòng tiền có mùa vụ hoặc đáo hạn tập trung không?

Current ratio thấp có thể bình thường ở mô hình thu tiền ngay và trả nhà cung cấp sau; current ratio cao có thể yếu nếu phần lớn là phải thu và tồn kho chậm.

4. Đòn bẩy: nợ khuếch đại điều gì?

Đòn bẩy có thể nâng lợi ích cổ đông khi lợi suất đầu tư vượt chi phí vốn, nhưng cũng khuếch đại thiệt hại và giảm quyền lựa chọn khi chu kỳ xấu.

Đừng áp D/E của ngân hàng vào doanh nghiệp công nghiệp: nợ và tài sản tài chính là một phần của mô hình ngân hàng, nên cần tỷ lệ an toàn vốn, chất lượng tài sản và thanh khoản chuyên ngành.

5. Hiệu quả: tài sản có đang làm việc?

Nhóm hiệu quả đo tốc độ biến nguồn lực thành doanh thu và tiền:

Formula

Vòng quay tài sản = Doanh thu / Tài sản bình quân

Formula

Chu kỳ chuyển đổi tiền = DIO + DSO - DPO

Hiệu quả không chỉ là càng nhanh càng tốt. Tồn kho quá thấp có thể mất doanh số; siết phải thu quá mạnh có thể mất khách; kéo dài phải trả có thể làm đứt quan hệ nhà cung cấp.

Các nhóm hoạt động cùng nhau

Một tỷ lệ thường thay đổi đồng thời nhiều nhóm. Ví dụ doanh nghiệp tăng tồn kho để mở rộng:

1. DIO tăng, hiệu quả ngắn hạn giảm.
2. Tiền giảm, thanh khoản yếu đi.
3. Nếu vay tài trợ, đòn bẩy tăng.
4. Nếu mở rộng thành công, doanh thu và biên tương lai tăng.
5. Thị trường có thể nâng hoặc hạ định giá tùy niềm tin vào kết quả.

Khung DuPont là một cầu nối nổi tiếng:

Formula

ROE = Biên ròng × Vòng quay tài sản × Đòn bẩy tài chính

ROE 20% nhờ biên tốt và vòng quay nhanh có hồ sơ rủi ro khác ROE 20% nhờ vốn chủ mỏng. Kết quả giống nhau nhưng động cơ khác nhau.

Ưu tiên theo mô hình kinh doanh

Ví dụ: phân tích một nhà bán lẻ giả định

P/E giảm không đủ để kết luận hấp dẫn. Cần kiểm tra tuổi tồn kho, doanh số cửa hàng cũ, thời gian cửa hàng mới hòa vốn và lịch nợ. Năm nhóm biến một “cổ phiếu P/E thấp” thành một chuỗi câu hỏi có thể kiểm chứng.

Bài thực hành

Chọn một doanh nghiệp và tạo bảng năm hàng, mỗi hàng một nhóm. Với từng nhóm, chọn một tỷ lệ chính, một tỷ lệ kiểm tra chéo, xu hướng ba năm và một câu hỏi cần đọc thuyết minh. Sau cùng giải thích nhóm nào cần ưu tiên nhất theo mô hình kinh doanh.

Điểm cần nhớ

• Định giá đo giá phải trả; sinh lời đo năng lực kiếm lợi nhuận.
• Thanh khoản đo khả năng trả gần hạn; đòn bẩy đo sức chịu đựng dài hơn.
• Hiệu quả cho biết tài sản và vốn lưu động tạo doanh thu, tiền nhanh đến đâu.
• Năm nhóm liên kết với nhau; một thay đổi vận hành có thể lan sang tiền, nợ và định giá.
• Mỗi ngành và giai đoạn phát triển cần thứ tự ưu tiên khác nhau.
• Phân tích tốt nối giá với chất lượng doanh nghiệp và rủi ro, không chấm điểm cơ học.