Lợi nhuận ròng và EPS

Lợi nhuận sau thuế và EPS

Lợi nhuận sau thuế là dòng được nhắc nhiều nhất, còn EPS đưa lợi nhuận về một cổ phần. Nhưng hai số chỉ hữu ích khi nhà đầu tư hiểu phần lợi nhuận đến từ hoạt động nào, thuộc về ai, dùng bao nhiêu nợ và số cổ phần đã thay đổi ra sao.

Từ hoạt động cốt lõi đến lợi nhuận ròng

Lãi vay: hóa đơn của đòn bẩy

Hai doanh nghiệp có EBIT bằng nhau nhưng lợi nhuận ròng khác nếu một bên dùng nhiều nợ. Theo dõi:

• Chi phí lãi vay tuyệt đối và so với EBIT.
• Lãi suất bình quân ước tính.
• Phần lãi vay được vốn hóa vào tài sản.
• Nợ mới có tạo ra lợi nhuận đủ bù chi phí không.
• Lãi/lỗ tỷ giá của nợ ngoại tệ.

Formula

Khả năng trả lãi ≈ EBIT / Chi phí lãi vay

Tỷ lệ cần đặt trong bối cảnh ngành, chu kỳ và tính ổn định dòng tiền. Một mức nhìn có vẻ an toàn ở đỉnh chu kỳ có thể giảm nhanh khi lợi nhuận hoạt động co lại.

Thuế suất hiệu dụng

Formula

Thuế suất hiệu dụng = Chi phí thuế / Lợi nhuận trước thuế × 100%

Thuế suất hiệu dụng khác mức danh nghĩa vì:

• Ưu đãi theo dự án hoặc địa bàn.
• Thu nhập/chi phí không chịu thuế hoặc không được khấu trừ.
• Thuế hoãn lại do chênh lệch thời điểm.
• Lỗ được chuyển và điều chỉnh kỳ trước.
• Cơ cấu lợi nhuận giữa các đơn vị.

Một mức thuế thấp không mặc định tốt nếu ưu đãi sắp hết. Dự báo nên dùng mức bền vững, không sao chép một quý có hoàn nhập thuế.

Biên lợi nhuận ròng

Formula

Biên lợi nhuận ròng = Lợi nhuận sau thuế / Doanh thu thuần × 100%

Biên ròng gộp tất cả động lực: giá vốn, bộ máy, nợ, khoản khác và thuế. Vì vậy nó tiện để tóm tắt nhưng kém chẩn đoán. Khi biên thay đổi, quay lên từng tầng để tìm nguyên nhân.

EPS cơ bản

Formula

EPS cơ bản = (LNST thuộc cổ đông phổ thông - Cổ tức ưu đãi) / Cổ phiếu phổ thông bình quân gia quyền

“Bình quân gia quyền” phản ánh cổ phiếu tồn tại trong bao lâu. Ví dụ:

• Đầu năm có 100 triệu cổ phiếu.
• Ngày 1/7 phát hành thêm 20 triệu cổ phiếu.
• Bình quân đơn giản theo thời gian là 100 × 12/12 + 20 × 6/12 = 110 triệu cổ phiếu, trước các điều chỉnh khác.

Nếu lợi nhuận phù hợp là 330 tỷ đồng, EPS cơ bản xấp xỉ 3.000 đồng, không phải 2.750 đồng nếu chia cho 120 triệu cuối kỳ.

Các sự kiện như chia tách hoặc cổ phiếu thưởng có thể cần điều chỉnh hồi tố số cổ phiếu so sánh; đọc thuyết minh EPS.

EPS pha loãng

EPS pha loãng giả định các công cụ có khả năng tạo cổ phiếu được chuyển đổi theo quy tắc áp dụng, nếu chúng làm EPS giảm. Ví dụ:

• Trái phiếu chuyển đổi.
• Quyền chọn hoặc chương trình cổ phiếu cho người lao động.
• Chứng quyền và cổ phần ưu đãi chuyển đổi.

Khoảng cách 5% cho thấy quyền lợi hiện tại có thể bị chia cho nhiều cổ phần hơn. Công cụ chống pha loãng không được đưa vào theo cách làm EPS tăng.

EPS tăng vì đâu?

Formula

EPS = Lợi nhuận dành cho cổ đông phổ thông / Số cổ phiếu bình quân

Vì vậy EPS có thể tăng do:

1. Doanh thu tăng.
2. Biên lợi nhuận mở rộng.
3. Chi phí lãi vay hoặc thuế giảm.
4. Khoản lãi bất thường.
5. Số cổ phiếu giảm nhờ mua lại/hủy.

Ví dụ cầu nối EPS

EPS tăng 35%, nhưng tăng trưởng từ hoạt động trước khoản một lần và mua lại thấp hơn. Cả mua lại lẫn bán tài sản có thể tạo giá trị hoặc phá giá trị tùy mức giá và cách dùng tiền.

Chất lượng lợi nhuận: một bảng kiểm, không phải một tỷ lệ

Lợi nhuận chất lượng cao thường lặp lại, liên quan hoạt động cốt lõi, dùng ước tính hợp lý và chuyển thành tiền qua một chu kỳ. Kiểm tra:

Không nên mặc định CFO > LNST luôn tốt. CFO có thể cao tạm thời vì kéo dài phải trả nhà cung cấp, nhận tiền trước hoặc giảm tồn kho không bền. Ngược lại, CFO thấp hơn lợi nhuận trong một năm có thể do doanh nghiệp tăng trưởng cần vốn lưu động.

Lợi nhuận báo cáo và lợi nhuận bình thường hóa

Giữ hai cột trong mô hình:

1. Báo cáo: đúng theo tài liệu gốc.
2. Bình thường hóa: điều chỉnh khoản không lặp lại với lý do rõ ràng.

Không xóa số báo cáo và không điều chỉnh chỉ để đường tăng trưởng đẹp. Mỗi điều chỉnh nên có nguồn, thuế liên quan và đánh giá khả năng tái diễn.

Bài thực hành

Chọn một doanh nghiệp có EPS tăng mạnh và trả lời:

• Lợi nhuận thuộc cổ đông công ty mẹ tăng bao nhiêu?
• Số cổ phiếu bình quân thay đổi ra sao?
• EPS cơ bản và pha loãng chênh nhau bao nhiêu?
• Bao nhiêu tăng trưởng đến từ hoạt động, tài chính, thuế và khoản khác?
• CFO tích lũy ba năm so với lợi nhuận thế nào?

Điểm cần nhớ

• Lợi nhuận ròng chịu ảnh hưởng của đòn bẩy, thuế và khoản ngoài hoạt động.
• Phần thuộc cổ đông công ty mẹ mới là cơ sở phù hợp hơn cho EPS.
• EPS dùng cổ phiếu bình quân; EPS pha loãng xét thêm công cụ tạo cổ phần tiềm năng.
• EPS tăng có thể do lợi nhuận tốt hơn, khoản một lần hoặc mẫu số giảm.
• Chất lượng lợi nhuận cần kiểm tra qua nhiều năm bằng dòng tiền, vốn lưu động và ước tính.