Nợ phải trả: doanh nghiệp đang có nghĩa vụ gì?

Nợ phải trả: nghĩa vụ và rủi ro thanh khoản

Nợ phải trả là lời hứa doanh nghiệp phải thực hiện bằng tiền, hàng hóa, dịch vụ hoặc nguồn lực khác. Rủi ro không chỉ nằm ở tổng số nợ; nó nằm ở thời điểm phải trả, chi phí vốn, điều kiện hợp đồng và khả năng tạo tiền trước hạn.

Tách hai họ nghĩa vụ

Hai công ty cùng “tổng nợ phải trả” 1.000 tỷ có thể rất khác: một công ty nhận tiền trước từ khách, công ty kia vay ngắn hạn lãi cao để bù lỗ.

Nợ ngắn hạn: áp lực trong cửa sổ gần

Khối ngắn hạn thường gồm:

• Phải trả người bán.
• Người mua trả tiền trước hoặc nghĩa vụ hợp đồng.
• Thuế, lương và chi phí phải trả.
• Vay ngắn hạn.
• Phần nợ dài hạn đến hạn trả.
• Dự phòng và nghĩa vụ khác dự kiến thanh toán sớm.

Đừng cộng rồi kết luận. Từng khoản có cơ chế thanh toán và mức linh hoạt khác nhau.

Phải trả nhà cung cấp

Khoản phải trả là nguồn tài trợ vận hành, nhưng kéo dài thanh toán chỉ bền khi nhà cung cấp chấp nhận.

Formula

Số ngày phải trả ≈ Phải trả bình quân / Giá trị mua chịu ước tính × Số ngày trong kỳ

Vì giá trị mua chịu thường không được công bố, nhiều phân tích dùng giá vốn làm xấp xỉ và phải ghi rõ giới hạn.

Tiền khách trả trước

Tiền nhận trước làm tiền và nghĩa vụ tăng vì công ty còn phải giao hàng/dịch vụ. Đây có thể là tín hiệu nhu cầu và khả năng tài trợ tốt, nhưng cũng tạo nghĩa vụ thực hiện.

Kiểm tra:

• Tỷ lệ hoàn tiền và hủy hợp đồng.
• Chi phí còn phải bỏ ra để hoàn thành.
• Thời gian chuyển thành doanh thu.
• Tiền có bị giới hạn sử dụng theo hợp đồng không.

Nợ vay: đọc như một lịch cam kết

Formula

Tổng nợ vay = Vay ngắn hạn + Phần dài hạn đến hạn + Vay dài hạn

Formula

Nợ vay ròng sơ bộ = Tổng nợ vay - Tiền có thể sử dụng

Nợ vay ròng hữu ích nhưng không thay thế lịch trả nợ. Tiền có thể cần cho hoạt động, bị hạn chế hoặc ở pháp nhân không chuyển được.

Sáu trường cần trích cho từng khoản vay lớn

1. Dư nợ và loại tiền.
2. Lãi suất cố định hay thả nổi, công thức điều chỉnh.
3. Ngày trả lãi và gốc.
4. Tài sản bảo đảm.
5. Điều khoản tài chính và phi tài chính.
6. Mục đích sử dụng vốn.

Bức tường đáo hạn

Tổng nợ 1.000 tỷ trông có thể quản lý được, nhưng 45% đến hạn năm đầu tạo rủi ro tái cấp vốn. Hãy so 450 tỷ với tiền thực dùng, CFO trong kịch bản xấu và hạn mức chưa rút.

Lãi suất, tỷ giá và tài sản bảo đảm

Lãi suất thả nổi

Nếu lãi tăng 2 điểm phần trăm trên 800 tỷ nợ chịu lãi thả nổi, chi phí trước thuế có thể tăng khoảng 16 tỷ mỗi năm, trước khi xét số dư thay đổi và công cụ phòng ngừa.

Nợ ngoại tệ

Nợ bằng ngoại tệ tạo rủi ro nếu doanh thu không cùng đồng tiền. Lợi thế xuất khẩu tự nhiên có thể bù một phần; cần so dòng vào và dòng ra, không chỉ số nợ.

Tài sản bảo đảm

Nợ có tài sản bảo đảm thường có lãi thấp hơn nhưng giảm linh hoạt. Nếu vi phạm, chủ nợ có quyền với tài sản quan trọng; đọc danh sách thế chấp và giới hạn chia cổ tức/đầu tư.

Điều khoản vay: ranh giới có thể kích hoạt khủng hoảng

Covenant có thể yêu cầu:

• Duy trì tỷ lệ nợ hoặc khả năng trả lãi.
• Giới hạn vay thêm, cổ tức hoặc bán tài sản.
• Cung cấp báo cáo đúng hạn.
• Dùng dòng tiền theo thứ tự nhất định.

Vi phạm có thể khiến nợ dài hạn trở thành phải trả sớm hoặc buộc doanh nghiệp xin miễn trừ. Theo dõi khoảng đệm so với ngưỡng, không chỉ việc “chưa vi phạm”.

Nghĩa vụ thuê

Doanh nghiệp thuê cửa hàng, máy bay, kho hoặc thiết bị có thể ghi tài sản quyền sử dụng và nợ thuê. Khi so công ty:

• Bao gồm nghĩa vụ thuê nhất quán trong đòn bẩy nếu tài sản thuê thiết yếu.
• Đọc lịch tiền thuê tương lai.
• Phân biệt chi phí lãi, khấu hao và tiền thuê thực chi.
• Xem khả năng đóng địa điểm hoặc chấm dứt hợp đồng.

Nhà bán lẻ ít nợ ngân hàng nhưng nhiều hợp đồng thuê dài hạn vẫn có gánh cố định đáng kể.

Dự phòng và nghĩa vụ chưa chắc chắn

Dự phòng có thể liên quan bảo hành, kiện tụng, phục hồi môi trường, tái cơ cấu hoặc hợp đồng bất lợi. Chúng phụ thuộc xác suất và ước tính.

Hoàn nhập dự phòng làm lợi nhuận tăng; kiểm tra lý do kinh tế, không coi là cải thiện hoạt động mặc định.

Thanh khoản: nhiều thước đo, một câu hỏi

Formula

Hệ số thanh toán hiện hành = Tài sản ngắn hạn / Nợ ngắn hạn

Formula

Hệ số thanh toán nhanh = (Tiền + Đầu tư thanh khoản + Phải thu chất lượng) / Nợ ngắn hạn

Các tỷ lệ là ảnh chụp. Cần bổ sung:

• Dòng tiền hoạt động và tính mùa vụ.
• Hạn mức tín dụng đã cam kết và điều kiện rút.
• Lịch đáo hạn theo tháng/quý.
• Khả năng bán tài sản mà không phá hoạt động.
• Kịch bản doanh thu/biên giảm.

Vốn lưu động âm có thể là lợi thế

Nhà bán lẻ thu tiền ngay nhưng trả nhà cung cấp sau có thể dùng vốn của nhà cung cấp để tăng trưởng. Tuy nhiên, khi doanh thu giảm, phải trả vẫn đến hạn và dòng tiền thuận lợi có thể đảo chiều. Hãy kiểm tra chu kỳ tiền chứ không dùng một ngưỡng máy móc.

Nợ tốt, nợ xấu và nợ sai thời hạn

“Lợi suất dự án cao hơn lãi vay” chưa đủ. Cần xét biến động, thời gian và khả năng chịu kịch bản xấu.

Bài thực hành

Tạo lịch nghĩa vụ 3 năm cho một doanh nghiệp:

1. Nợ vay và thuê đến hạn theo năm.
2. Lãi suất, đồng tiền và tài sản bảo đảm.
3. Tiền có thể dùng, CFO bình thường hóa và hạn mức.
4. Kịch bản CFO giảm 30% và lãi suất tăng 2 điểm phần trăm.
5. Hành động doanh nghiệp phải làm nếu không tái cấp vốn được.

Điểm cần nhớ

• Nợ phải trả gồm nghĩa vụ vận hành và nợ tài chính với mức rủi ro khác nhau.
• Lịch đáo hạn, lãi suất, tỷ giá, bảo đảm và covenant quan trọng hơn một con số tổng.
• Tiền khách trả trước có thể là nguồn vốn tốt nhưng luôn đi kèm nghĩa vụ thực hiện.
• Khả năng thanh toán phụ thuộc thời gian và dòng tiền, không chỉ tài sản lớn hơn nợ.
• Nợ phải phù hợp thời hạn, đồng tiền và độ ổn định của tài sản được tài trợ.
• Phân tích tốt luôn có kịch bản không tái cấp vốn được.