Các chỉ số tài chính trọng yếu

Bộ tỷ lệ tài chính cốt lõi

Tỷ lệ nén số liệu thành tín hiệu so sánh. Nó cho biết “điểm nào đáng hỏi”, không tự nói “nên mua hay bán”. Một tỷ lệ chỉ có ý nghĩa khi tử số, mẫu số, thời kỳ, ngành và chính sách kế toán phù hợp nhau.

Năm câu hỏi, năm nhóm tỷ lệ

Không cần 30 tỷ lệ cho mọi doanh nghiệp. Chọn 8–12 tỷ lệ trả lời mô hình cụ thể và giữ định nghĩa nhất quán.

Quy tắc kỹ thuật trước khi tính

Dòng trong kỳ chia số dư bình quân

Doanh thu/lợi nhuận là số trong kỳ; tài sản/vốn là số tại ngày. Tỷ suất nên dùng bình quân:

Formula

Số dư bình quân đơn giản = (Đầu kỳ + Cuối kỳ) / 2

Nếu phát hành, M&A hoặc mùa vụ lớn giữa kỳ, bình quân quý/tháng phù hợp hơn hai điểm.

Cùng phạm vi quyền lợi

• Lợi nhuận thuộc công ty mẹ đi với vốn thuộc công ty mẹ.
• FCFF đi với vốn đầu tư của chủ nợ và cổ đông.
• Nợ vay đi với EBITDA/EBIT có cùng phạm vi hợp nhất.
• Giá trị thị trường phải tại ngày gần với dữ liệu định giá.

Chuẩn hóa trước khi so

Ghi rõ khoản một lần, tỷ giá, thay đổi chính sách và phạm vi hợp nhất. Đừng điều chỉnh chỉ một công ty theo hướng có lợi.

Biên lợi nhuận: chẩn đoán theo tầng

Formula

Biên gộp = Lợi nhuận gộp / Doanh thu

Formula

Biên hoạt động = Lợi nhuận hoạt động / Doanh thu

Formula

Biên ròng = Lợi nhuận sau thuế phù hợp / Doanh thu

Formula

Biên CFO = CFO / Doanh thu

So biên theo chuỗi giá trị, không chỉ mã ngành rộng.

Tỷ suất sinh lời

ROA

Formula

ROA = Lợi nhuận phù hợp / Tổng tài sản bình quân

ROA bị ảnh hưởng mô hình tài sản, ghi nhận tài sản vô hình và đòn bẩy. Hữu ích hơn khi so các công ty cùng cách tạo doanh thu.

ROE

Formula

ROE = LNST thuộc cổ đông công ty mẹ / Vốn chủ bình quân thuộc công ty mẹ

ROE cao có thể do hoạt động tốt hoặc vốn chủ mỏng. Khi vốn âm/gần 0, tỷ lệ mất ý nghĩa.

ROIC

Formula

ROIC ≈ NOPAT / Vốn đầu tư hoạt động bình quân

NOPAT thường là lợi nhuận hoạt động sau thuế; vốn đầu tư có thể là tài sản hoạt động trừ nợ vận hành không lãi, hoặc nợ vay cộng vốn chủ trừ tài sản không hoạt động. Định nghĩa phải nhất quán.

ROIC chỉ tạo giá trị khi vượt chi phí vốn qua thời gian, không phải một năm đỉnh chu kỳ.

DuPont: ROE đến từ đâu?

Formula

ROE = Biên ròng × Vòng quay tài sản × Hệ số tài sản/vốn chủ

Ví dụ hai công ty cùng ROE 20%:

Công ty Bình đạt cùng ROE bằng đòn bẩy gấp đôi, nên nhạy hơn với suy giảm lợi nhuận và chi phí vốn.

Thanh khoản: chất lượng trước số lượng

Formula

Current ratio = Tài sản ngắn hạn / Nợ ngắn hạn

Formula

Quick ratio ≈ (Tiền + Đầu tư thanh khoản + Phải thu chất lượng) / Nợ ngắn hạn

Không dùng một ngưỡng cho bán lẻ thu tiền ngay và xây dựng thu theo dự án. Bổ sung lịch đáo hạn, dòng tiền và hạn mức.

Đòn bẩy và bao phủ

Formula

Nợ trên vốn chủ = Tổng nợ vay / Vốn chủ phù hợp

Formula

Nợ ròng/EBITDA = (Nợ vay - Tiền phù hợp) / EBITDA bình thường hóa

Formula

Khả năng trả lãi = EBIT hoặc EBITDA phù hợp / Chi phí lãi

Giới hạn:

• EBITDA bỏ CapEx và vốn lưu động.
• Tiền không phải toàn bộ có thể bù nợ.
• Lợi nhuận chu kỳ làm tỷ lệ tốt nhất đúng lúc rủi ro cao nhất.
• Vốn chủ nhỏ/âm làm D/E bùng nổ hoặc vô nghĩa.
• Lãi vốn hóa có thể không nằm hết trong chi phí lãi.

Nên làm stress test EBITDA giảm, lãi tăng và không tái cấp vốn.

Hiệu quả vốn lưu động

Formula

Vòng quay tồn kho = Giá vốn / Tồn kho bình quân

Formula

Vòng quay phải thu = Doanh thu bán chịu / Phải thu bình quân

Formula

Vòng quay tài sản = Doanh thu / Tài sản bình quân

Tỷ lệ tăng có thể do hiệu quả hoặc thiếu đầu tư. Ví dụ vòng quay tồn kho tăng vì quản lý tốt hoặc thiếu hàng; vòng quay tài sản tăng vì doanh thu tốt hoặc tài sản cũ đã khấu hao.

Bảng chẩn đoán tối thiểu

Tránh năm lỗi tỷ lệ

1. So khác ngành hoặc mô hình.
2. Dùng số cuối kỳ thay bình quân khi biến động lớn.
3. Trộn lợi nhuận công ty mẹ với tổng vốn hợp nhất.
4. Dùng ngưỡng cố định mà không có chu kỳ/ngành.
5. Kết luận nguyên nhân từ một tỷ lệ mà không mở báo cáo gốc.

Bài thực hành

Tạo bảng 5 năm gồm 10 tỷ lệ, nhưng mỗi tỷ lệ phải có:

• Định nghĩa tử/mẫu.
• Nguồn báo cáo.
• Một đối thủ so sánh.
• Một nguyên nhân tích cực và tiêu cực cho biến động.
• Một dữ kiện cần theo dõi kỳ tới.

Điểm cần nhớ

• Tỷ lệ là công cụ chẩn đoán, không phải câu trả lời đầu tư.
• Dòng trong kỳ nên chia số dư bình quân và cùng phạm vi quyền lợi.
• Biên, sinh lời, thanh khoản, đòn bẩy và hiệu quả phải được đọc cùng nhau.
• DuPont tách ROE thành biên, vòng quay và đòn bẩy.
• Không có ngưỡng phổ quát; ngành, chu kỳ và chất lượng số quyết định ý nghĩa.
• Mọi tỷ lệ bất thường nên dẫn về giao dịch và thuyết minh có thể kiểm chứng.