Cổ phiếu là gì?

Cổ phiếu là gì?

Khi mua cổ phiếu, bạn không mua một mã nhấp nháy trên bảng điện. Bạn mua một phần quyền sở hữu trong doanh nghiệp đứng sau mã đó. Giá có thể thay đổi từng giây, nhưng quyền sở hữu chỉ có ý nghĩa khi ta hiểu doanh nghiệp đang có tài sản gì, nợ bao nhiêu và tạo ra lợi nhuận thế nào.

Ví dụ chiếc bánh doanh nghiệp

Hãy hình dung toàn bộ doanh nghiệp là một chiếc bánh. Công ty chia chiếc bánh thành 1 triệu phần bằng nhau; mỗi phần là một cổ phần. Nếu bạn sở hữu 1.000 cổ phần thì tỷ lệ sở hữu là:

Tỷ lệ sở hữu

Trong ví dụ này, bạn sở hữu 1.000 / 1.000.000 = 0,1% doanh nghiệp. Tỷ lệ nhỏ không làm mất đi bản chất sở hữu, nhưng quyền biểu quyết và phần lợi ích kinh tế của bạn cũng chỉ tương ứng với tỷ lệ đó.

Điểm quan trọng là mẫu số có thể thay đổi. Khi doanh nghiệp phát hành thêm cổ phần mà bạn không mua thêm, tỷ lệ sở hữu bị pha loãng. Ngược lại, nếu doanh nghiệp mua lại cổ phiếu quỹ và hủy bớt cổ phần, tỷ lệ sở hữu tương đối của các cổ đông còn lại có thể tăng.

Cổ đông thực sự sở hữu điều gì?

Cổ đông không sở hữu trực tiếp từng chiếc máy, cửa hàng hay khoản tiền trong tài khoản công ty. Các tài sản đó thuộc pháp nhân doanh nghiệp. Cổ đông sở hữu quyền đối với phần giá trị còn lại sau khi doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ với người lao động, nhà cung cấp, cơ quan thuế và chủ nợ.

Cổ phiếu, cổ phần và vốn chủ sở hữu

Ba khái niệm thường xuất hiện cùng nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau:

Vốn chủ sở hữu là số liệu kế toán tại một thời điểm. Vốn hóa là đánh giá của thị trường về giá trị phần vốn cổ đông. Hai con số có thể rất khác nhau vì thị trường còn phản ánh triển vọng tăng trưởng, chất lượng tài sản, lợi thế cạnh tranh và rủi ro tương lai.

Ví dụ với một doanh nghiệp niêm yết

Giả sử Công ty A có 2 tỷ cổ phần đang lưu hành, giá thị trường 50.000 đồng mỗi cổ phiếu và vốn chủ sở hữu trên báo cáo tài chính là 40 nghìn tỷ đồng.

• Vốn hóa thị trường: 2 tỷ × 50.000 = 100 nghìn tỷ đồng.
• Giá trị sổ sách mỗi cổ phần: 40 nghìn tỷ / 2 tỷ = 20.000 đồng.
• Nếu bạn nắm 20.000 cổ phần, tỷ lệ sở hữu là 0,001%.

Thị trường đang trả 2,5 lần giá trị sổ sách. Điều đó không tự động có nghĩa cổ phiếu đắt. Công ty có thể tạo lợi nhuận cao trên vốn, sở hữu tài sản vô hình giá trị hoặc được kỳ vọng tăng trưởng tốt. Ngược lại, mức giá cao cũng có thể đến từ kỳ vọng quá lạc quan. Ta cần phân tích doanh nghiệp trước khi kết luận.

Giá cổ phiếu không phải giá trị doanh nghiệp

Một cổ phiếu giá 10.000 đồng chưa chắc “rẻ” hơn cổ phiếu giá 100.000 đồng. Giá mỗi cổ phiếu phụ thuộc vào số phần mà doanh nghiệp chọn để chia. Một chiếc bánh chia thành 10 phần sẽ có miếng lớn hơn chiếc bánh cùng kích thước chia thành 100 phần.

Khi so sánh quy mô, hãy nhìn vốn hóa. Khi đánh giá hấp dẫn, hãy nhìn giá so với lợi nhuận, dòng tiền, tài sản và triển vọng. Việc chỉ nhìn giá tuyệt đối là một trong những sai lầm phổ biến nhất của người mới.

Thực hành trên MimeFin

Chọn FPT, VCB, HPG hoặc VNM và thực hiện bốn bước:

1. Tìm số cổ phần đang lưu hành trong báo cáo tài chính hoặc báo cáo thường niên.
2. Nhân số cổ phần với giá gần nhất để ước tính vốn hóa.
3. Lấy vốn chủ sở hữu thuộc cổ đông công ty mẹ chia cho số cổ phần để tính giá trị sổ sách mỗi cổ phần.
4. Viết một câu giải thích vì sao vốn hóa có thể cao hơn hoặc thấp hơn vốn chủ sở hữu.

Không dùng kết quả trên như tín hiệu mua bán. Mục tiêu của bài là hiểu mình đang sở hữu phần nào của doanh nghiệp và thị trường đang định giá phần đó ra sao.

Danh sách kiểm tra

• Tôi phân biệt được cổ phiếu với cổ phần.
• Tôi biết cổ đông không sở hữu trực tiếp tài sản riêng lẻ của công ty.
• Tôi tính được tỷ lệ sở hữu và hiểu tác động của pha loãng.
• Tôi phân biệt được vốn chủ sở hữu với vốn hóa thị trường.
• Tôi không dùng giá mỗi cổ phiếu để kết luận cổ phiếu rẻ hay đắt.

Điểm cần nhớ

• Cổ phiếu xác nhận quyền sở hữu một phần vốn trong công ty cổ phần.
• Lợi ích kinh tế và quyền biểu quyết thường gắn với tỷ lệ cổ phần nắm giữ.
• Cổ đông nhận phần giá trị còn lại sau các nghĩa vụ của doanh nghiệp.
• Vốn chủ sở hữu là giá trị kế toán; vốn hóa là giá trị thị trường của phần vốn cổ đông.
• Giá cổ phiếu thấp không đồng nghĩa doanh nghiệp được định giá rẻ.