Vì sao doanh nghiệp phát hành cổ phiếu?

Vì sao doanh nghiệp phát hành cổ phiếu?

Doanh nghiệp cần vốn để xây nhà máy, mở cửa hàng, phát triển sản phẩm, mua công ty khác hoặc củng cố bảng cân đối kế toán. Phát hành cổ phiếu là một cách huy động vốn, nhưng không phải “tiền miễn phí”: doanh nghiệp đổi một phần quyền sở hữu và lợi ích tương lai lấy tiền ở hiện tại.

Doanh nghiệp cần vốn để làm gì?

Nhu cầu vốn tốt thường gắn với một kế hoạch có thể kiểm chứng:

• Mở rộng công suất khi nhu cầu vượt khả năng hiện tại.
• Đầu tư công nghệ để giảm chi phí hoặc tạo sản phẩm mới.
• Bổ sung vốn lưu động cho hàng tồn kho và khoản phải thu khi doanh thu tăng.
• Mua lại doanh nghiệp khác để bổ sung năng lực hoặc thị trường.
• Đáp ứng yêu cầu vốn tối thiểu hoặc giảm đòn bẩy tài chính.

Nhu cầu vốn kém hấp dẫn hơn khi tiền mới chủ yếu bù lỗ kéo dài, trả nghĩa vụ cũ mà mô hình kinh doanh chưa cải thiện, hoặc tài trợ dự án ngoài năng lực cốt lõi của ban lãnh đạo.

Ba nguồn vốn chính

Không có nguồn nào luôn tốt hơn. Một dự án nhà máy có dòng tiền tương đối dự đoán được có thể dùng kết hợp nợ và vốn chủ. Một công ty đang thử mô hình mới không nên phụ thuộc quá nhiều vào khoản vay ngắn hạn.

IPO và phát hành thêm

IPO là lần đầu doanh nghiệp chào bán cổ phiếu ra công chúng. Sau IPO, cổ phiếu có thể được niêm yết hoặc đăng ký giao dịch nếu đáp ứng điều kiện tương ứng. Doanh nghiệp tiếp cận tập nhà đầu tư rộng hơn, nhưng phải công bố thông tin và chịu giám sát chặt chẽ hơn.

Sau khi trở thành công ty đại chúng, doanh nghiệp có thể tăng vốn qua nhiều hình thức:

Pha loãng xảy ra như thế nào?

Giả sử Công ty A có 100 triệu cổ phần và kiếm 200 tỷ đồng lợi nhuận, EPS là 2.000 đồng. Công ty phát hành thêm 25 triệu cổ phần.

• Nếu lợi nhuận chưa thay đổi, EPS mới là 200 tỷ / 125 triệu = 1.600 đồng.
• Một cổ đông nắm 1 triệu cổ phần nhưng không mua thêm sẽ giảm tỷ lệ sở hữu từ 1% xuống 0,8%.
• Nếu 500 tỷ đồng vốn mới giúp lợi nhuận tăng đủ lớn, EPS và giá trị mỗi cổ phần có thể phục hồi hoặc cao hơn trước.

Vì vậy, pha loãng chỉ mô tả sự thay đổi mẫu số. Kết luận tốt hay xấu phụ thuộc vào giá phát hành và suất sinh lời mà doanh nghiệp tạo ra trên vốn mới.

Khung đánh giá một đợt phát hành

1. Mục đích: Tiền được dùng cho dự án cụ thể hay mô tả chung chung?
2. Quy mô: Số cổ phần mới bằng bao nhiêu phần trăm lượng đang lưu hành?
3. Giá phát hành: Có chênh lệch lớn so với giá thị trường và giá trị hợp lý không?
4. Đối tượng: Cổ đông hiện hữu có quyền duy trì tỷ lệ sở hữu không?
5. Hiệu quả: ROIC hoặc lợi nhuận tăng thêm kỳ vọng có vượt chi phí vốn không?
6. Lịch sử: Ban lãnh đạo đã sử dụng tốt các đợt tăng vốn trước chưa?
7. Cam kết: Có mốc tiến độ và cơ chế báo cáo sử dụng vốn không?

Ví dụ tại thị trường Việt Nam

Một ngân hàng có thể tăng vốn để đáp ứng hệ số an toàn và mở rộng tài sản sinh lãi. Một doanh nghiệp sản xuất có thể phát hành để xây nhà máy. Một công ty bất động sản có thể dùng vốn cho dự án và nghĩa vụ tài chính. Cùng là tăng vốn, nhưng thời gian tạo dòng tiền và rủi ro thực hiện rất khác nhau.

Khi đọc phương án của VCB, HPG hoặc MWG, hãy tìm nghị quyết đại hội cổ đông, tài liệu chào bán và báo cáo sử dụng vốn. Đừng dựa vào tiêu đề tin tức “sắp phát hành” mà bỏ qua tỷ lệ, giá và điều kiện thực hiện.

Bài thực hành

Chọn một doanh nghiệp từng tăng vốn và lập bảng gồm:

• Số tiền huy động và số cổ phần phát hành.
• Mục đích sử dụng vốn được công bố.
• EPS trước phát hành và EPS giả định ngay sau phát hành.
• Tỷ lệ sở hữu của cổ đông nếu không thực hiện quyền mua.
• Tiến độ dự án sau 12–24 tháng.
• Một chỉ tiêu cho thấy vốn mới đang hoặc chưa tạo hiệu quả.

Điểm cần nhớ

• Phát hành cổ phiếu đổi một phần quyền sở hữu tương lai lấy vốn hiện tại.
• Vốn cổ phần không có lãi vay cố định nhưng có chi phí pha loãng.
• Cổ phiếu thưởng không mang tiền mới vào doanh nghiệp.
• Pha loãng không tự động xấu nếu vốn mới tạo lợi nhuận cao hơn chi phí vốn.
• Chất lượng phân bổ vốn của ban lãnh đạo quyết định giá trị của đợt phát hành.