Đòn bẩy và chỉ số nợ

Đòn bẩy và các tỷ lệ nợ

Đòn bẩy cho phép chủ sở hữu kiểm soát nhiều tài sản hơn vốn góp. Khi lợi suất tài sản vượt chi phí nợ, ROE được khuếch đại; khi lợi nhuận giảm, khoản trả gốc/lãi không tự giảm và phần vốn chủ chịu tổn thất nhanh hơn. Rủi ro nằm ở cấu trúc, không chỉ số lượng.

Bắt đầu bằng định nghĩa nợ

Tổng nợ phải trả không bằng nợ vay

Tổng liabilities gồm phải trả nhà cung cấp, tiền khách trước, thuế, dự phòng và nợ tài chính. D/E có thể dùng:

• Nợ vay/vốn chủ: tập trung đòn bẩy tài chính.
• Tổng nợ phải trả/vốn chủ: rộng hơn nhưng trộn nghĩa vụ vận hành.

Ghi rõ công thức; hai nguồn có thể khác nhau dù cùng nhãn.

Nợ tài chính mở rộng

Cân nhắc gồm:

• Vay ngắn/dài hạn.
• Trái phiếu.
• Phần dài hạn đến hạn.
• Nghĩa vụ thuê thiết yếu.
• Khoản tài trợ phải thu/chuỗi cung ứng có bản chất vay.
• Bảo lãnh/nợ tiềm tàng trong stress.

Debt-to-equity

Formula

D/E = Tổng nợ tài chính / Vốn chủ sở hữu phù hợp

Ví dụ nợ 800 tỷ, vốn chủ công ty mẹ bình quân/hiện tại phù hợp 1.000 tỷ: D/E 0,8x.

Ý nghĩa

D/E cho biết chủ nợ cung cấp bao nhiêu vốn tài chính so với đệm ghi sổ của cổ đông. Nhưng:

• Vốn chủ có thể bị goodwill/tài sản kém chất lượng làm phồng.
• Vốn chủ có thể nhỏ do mua lại, cổ tức hoặc lỗ.
• Giá trị thị trường không bằng book equity.
• Ngân hàng có cấu trúc liabilities khác doanh nghiệp công nghiệp.

Debt-to-assets và hệ số đòn bẩy

Formula

Nợ tài chính/Tài sản = Nợ tài chính / Tổng tài sản

Formula

Hệ số tài sản/vốn chủ = Tổng tài sản / Vốn chủ

Nếu dùng tổng nợ phải trả:

Formula

Tổng nợ phải trả/Tài sản = 1 - Vốn chủ/Tài sản

Do phương trình kế toán, tỷ lệ cho thấy phần đệm cổ đông trước khi liabilities vượt assets. Nhưng tài sản phải được haircut theo chất lượng.

Nợ gộp và nợ ròng

Formula

Nợ ròng = Nợ tài chính - Tiền/tài sản thanh khoản có thể bù nợ

Không trừ toàn bộ tiền nếu:

• Bị phong tỏa hoặc ký quỹ.
• Cần cho hoạt động tối thiểu.
• Ở công ty con không chuyển được.
• Khác đồng tiền hoặc pháp nhân.
• Dành cho nghĩa vụ cụ thể.

Giữ cả nợ gộp và ròng. Công ty có nợ 2.000 và tiền 1.800 vẫn phải tái cấp vốn nếu tiền không sẵn đúng nơi/ngày.

Tỷ lệ không nói kỳ hạn

Hai công ty D/E 1,0x:

Bình rủi ro hơn nhiều dù D/E giống. Tạo lịch đáo hạn và ma trận lãi/tiền tệ.

Thời hạn phù hợp tài sản

Sai lệch thời hạn có thể làm công ty mất thanh khoản dù dự án có NPV dương.

Lãi suất cố định và thả nổi

Ước tính độ nhạy:

Formula

Tăng chi phí lãi ≈ Nợ thả nổi bình quân × Mức tăng lãi suất

Nợ thả nổi 1.000 tỷ, lãi tăng 2 điểm phần trăm → chi phí trước thuế tăng khoảng 20 tỷ, trước hedge, trả nợ và vốn hóa.

Kiểm tra:

• Kỳ reset và lãi tham chiếu.
• Trần/sàn lãi.
• Công cụ phòng ngừa.
• Nợ mới tái giá khi đáo hạn dù hiện tại cố định.

Rủi ro tiền tệ

Nợ ngoại tệ an toàn hơn khi có:

• Doanh thu và dòng tiền cùng tiền tệ.
• Tài sản cùng tiền tệ có thể dùng trả nợ.
• Hedge hợp đồng hiệu quả.

Chỉ có “doanh thu xuất khẩu” chưa đủ; biên, thời điểm và đồng tiền thu phải khớp gốc/lãi.

Tài sản bảo đảm và covenant

Nợ rẻ hơn có thể đổi lấy:

• Cầm cố tài sản.
• Hạn chế vay thêm/cổ tức/M&A.
• Tỷ lệ đòn bẩy và coverage tối thiểu.
• Cross-default với khoản khác.

Đánh giá headroom ở kịch bản xấu, không chỉ actual hiện tại.

“Nợ tốt” cần bốn điều kiện

1. Tài trợ tài sản/dự án tạo dòng tiền.
2. Lợi suất kỳ vọng vượt chi phí vốn với biên an toàn.
3. Kỳ hạn/đồng tiền khớp dòng tiền.
4. Doanh nghiệp sống sót khi kết quả thấp hơn kế hoạch.

Nhãn “nợ cho tăng trưởng” không đủ nếu dự án ROIC thấp.

Cầu nối nợ

Formula

Nợ cuối = Nợ đầu + Vay mới - Trả gốc ± Tỷ giá ± M&A/phi tiền mặt

Ví dụ:

CFF vay ròng chỉ +250 không giải thích toàn bộ nợ tăng 480; M&A và tỷ giá là cầu nối.

Đòn bẩy và ROE

Formula

ROE ≈ ROA × Tài sản/Vốn chủ (dạng rút gọn)

Đòn bẩy chỉ tăng ROE cổ đông khi lợi suất tài sản sau chi phí nợ đủ dương. Khi ROA giảm dưới chi phí nợ, leverage phá ROE và vốn.

Ngành tài chính

Không áp D/E công nghiệp trực tiếp cho ngân hàng vì tiền gửi là nguồn vốn cốt lõi. Dùng:

• Vốn an toàn và tài sản rủi ro.
• Đòn bẩy tài sản/vốn hữu hình.
• Chất lượng tín dụng, dự phòng.
• Thanh khoản và cấu trúc tiền gửi.

So trong cùng mô hình ngân hàng và quy định áp dụng.

Bài thực hành

Tạo “hộ chiếu nợ”:

1. Nợ gộp, ròng, thuê và nghĩa vụ tiềm tàng.
2. D/E, nợ/tài sản và tài sản/vốn 5 năm.
3. Lịch đáo hạn, lãi cố định/thả nổi, đồng tiền.
4. Tài sản bảo đảm/covenant.
5. Mục đích từng đợt vay lớn và ROIC sau đầu tư.

Điểm cần nhớ

• Định nghĩa nợ phải rõ; tổng liabilities và nợ tài chính không giống nhau.
• D/E, nợ/tài sản và hệ số đòn bẩy đo các góc khác nhau.
• Nợ ròng chỉ hợp lý khi tiền thực sự có thể bù nợ.
• Kỳ hạn, lãi suất, đồng tiền, bảo đảm và covenant quyết định rủi ro nhiều hơn một tỷ lệ.
• Đòn bẩy tạo giá trị chỉ khi lợi suất tài sản vượt chi phí nợ và doanh nghiệp chịu được stress.
• Ngành tài chính cần khung vốn/rủi ro riêng.